Anasayfa En Çok Okunanlar Yeni Eklenenler Soru Cevap

Ünlü Düşmesi nedir ?


Kapat
Ünlü Düşmesi
Ünlü Düşmesi

Bu Yazıda Neler Var

  • Kurallar ve Örnekler
  • Ek Fiil Düşmesi ve İle’nin Ekleşmesi

  • Sponsorlu Bağlantılar

    İki heceli olup birinci hecesinde geniş (a, e, o, ö), ikinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunduran bazı Türkçe ve yabancı kelimelere ünlü ile başlayan veya tek ünlüden oluşan bir ek getirildiğinde kelimenin vurgusuz hâle gelen ikinci hecesindeki dar ünlünün düşmesine hece düşmesi denir. Buna orta hece düşmesi de denir:

    Örnekler:
    ağız→ağzı, burun→burnu, koyun(bağır, döş)→koynuna, alın→alnı, oğul→oğlu, gönül→gönlüm, beniz,→benzi,
    ömür→ömrüm, cürüm→cürmü, hüküm→hükmü, fikir→fikri...
    ileri-le-mek→ilerlemek, koku-la-mak→koklamak,
    kavuş-ak→kavşak, uyu→uyku, devir-→devril-...

    Bazı durumlarda geniş ünlüler de düşebilir:
    nerede→nerde, burada→burda, şurada→şurda...

    Bazı Arapça kelimelere (isim) yardımcı fiil getirildiğinde de hece düşmesi görülür:
    kayıp→kaybolmak, emir→emretmek, keşif→keşfetmek, sabır→sabretmek...

    Gönülden gönüle, ağıza, buruna, babadan oğula örneklerindeki gibi ekte geniş ünlü varsa hece düşmesi olmayabilir.

    Oyunu, koyunu vb. hece düşmesi olmayan kelimelerdir.

    Özel isimlerde hâliyle hece düşmesi olmaz:
    Gönül’e, Ömür’ü...

    Kurallar ve Örnekler


    →İkinci hecesinde dar ünlü ( ı,i,u,ü ) buluna kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıkları zaman ( vurgusu düşen orta hece ) ünlüsü düşer:

    Örnekler:
    Alın-ı→alnı, karın-ı→karnı, oğul-u →oğlu, boyun-u→boynu, akıl-ı→aklı, fikir-i→cisim-i→ cismi, gönül-ü→ gönlü, zülüf-ün→ zülfün ; ayır-ıl→ ayrıl-, çevir-e→ çevre, devir-il-→ devril-, sıyır-ıl-→sıyrıl-, kıvır-ım→ kıvrım, ayır- ıntı→ayrıntı, devir-e→ devre, yalın-ız→yalnız, yanıl-ış→ yanlış…

    →Et-,ol- yardımcı fiilleriyle birleşen birleşik kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

    Örnekler:
    Sabır-et→sabret, şükür-et→şükret, kayıp-ol→kaybol, emir-et→emret, kahır-ol→kahrol-, hapis-et→hapset-..


    → -la / le ,-ar /-er…gibi bazı ekleri alan kimi kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

    Örnekler:
    Yumurta-la→yumurtla-, sızı-la→sızla-, ileri-le→ilerle-, sızı-la→sızla-, koku-la →kokla-, uyku-la→uyukla-; oyun-a→ oyna; uyu-ku→uyku; sarı-ar-→sarar-…

    →Bazı birleşik kelimelerde yan yana gelen iki ünlüden biri düşer:

    Örnekler:
    Cuma-ertesi→cumartesi, Pazar-ertesi → pazartesi, sütlü-aş→sütlaç, güllü-aş → güllaç, kahve-altı→kahvaltı, ne-için → niçin, ne-asıl→nasıl, kayın-ana → kaynana…

    →Kimi şiirlerdeyse ölçüye uydurmak için bazı sesler düşürülür ve yerine ’ işareti konur:

    Örnekler:
    Karac’oğlan, n’eylersin…

    →Bazı durumlardaysa iki ünlü yan yana gelmediği halde ünlünün düştüğü görülür.Buna “ünlü aşınması” denir:

    Örnekler:
    Nere-de→nerde, ora-dan→ ordan, bura-da→burda, içeri-de→içerde…

    Ek Fiil Düşmesi ve İle’nin Ekleşmesi


    İsimlere gelerek onların yüklem olmasını sağlayan, basit zamanlı fiilleri ise birleşik zamanlı yapan i- fiili genellikle düşer:

    Örnekler:
    Gelmiş - i - di → gelmişti, sevimli – idi → sevimliydi(i/y)

    →Bağlaç olan ile ise ünsüzle biten kelimelere başındaki i’yi düşürerek; ünlüyle bitenlereyse i’sini y’ye dönüştürerek birleşir ve ek haline gelir. (ÖSS sorusu!)

    Benzer Yazilar

    05 | Günlük
    11 | Uzunluk

    En Son Eklenenler

    02 | Civitas Civitas
    03 | Eleatik Eleatik

    En Çok Okunanlar

    04 | Sıfat Sıfat
    08 | Zamir Zamir
    10 | Panel Panel
    Bi soru sor